2020 жылы біздің басшылық қызметте отырған қызметкеріміз «Тау-кен өнеркәсібіндегі шабыттандыратын 100 әйел» номинациясы бойынша марапатқа ие болды.

Жетекші гидрогеолог Бибі-Бәтима Ысқақова

1980 жылы Гидрогеология және инженерлік геология факультетінің жас студенті Бибі-Бәтима Ысқақова бүкілодақтық байқауда «Үздік студенттік ғылыми жұмыс» номинациясы бойынша жеңімпаз атанды. Ол Қазақстанның Тау-кен геомеханика ғылыми-зерттеу институтының мүшесі болып, Қарағанды көмір бассейніндегі геологиялық барлау экспедициясына қатысты. Бибі-Бәтима сегіз жылдан бері жерасты көмір шахталарында гидрогеологиялық барлау жұмыстарын жүргізді. Ол бұл жұмысты қиын, қорқынышты және қызықты деп сипаттайды. «Маған судың қайда және қай бағытта ағып жатқанын білу үшін шахтаның ең алыс бұрыштарын аралауға тура келді. Төбесі салбыраған ескі шахталарда төрт аяқтап еңбектеп жүруге тура келді. Мен қараңғыдан және газ тұтқышқа түсіп қалудан қорықтым, бірақ мен бұл қорқыныштарды жеңдім», – дейді ол.

Бүгінде Бибі-Бәтима әртүрлі құралдар мен тәсілдерді қолданса да, оның мақсаттары өзгерген жоқ: жер қойнауында болып жатқан процестерді түсіну және жер асты суларының тау-кен қазбаларына әсерін азайту үшін дұрыс шешім қабылдау, сонымен қатар жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Жақсы дайындалған қызметкерлердің, әсіресе
гидрогеологтардың жоқтығы үлкен қиындық тудырады.
Біздің елімізде бұл мамандыққа сұраныс көп емес,
себебі оның маңыздылығы, әсіресе тау-кен саласындағы
маңызын толық түсіне бермейді. Біз осы мамандықтың
беделін көтеруіміз керек, тау-кен жұмыстарының
ерекшеліктерін білетін, тау-кен массивінде болып
жатқан процестерді түсінетін және жер асты
суларымен байланысты тәуекелдерді дұрыс бағалай
алатын тау-кен гидрогеологиясы саласындағы салалық
мамандарды даярлауымыз керек.

Қазіргі уақытта Топ Баимская мыс жобасының Банктік техникалық-экономикалық негіздемесін жүзеге асыруда, бұл физикалық өзгерістерге, нарық пен климат жағдайларының өзгерістеріне байланысты тәуекелдерді қамтиды. Жобаның ықтимал жағымды және жағымсыз жақтарын бағалау кезінде көміртекті өнімдерге арналған болашақ баға сценарийлері ескеріледі.

Мәңгі тоңның еруі жоба дизайнының есебінен төмендейтін климат өзгерісінің физикалық тәуекеліне мысал бола алады.

Мәңгі тоң еруінің Ресейдің Арктикалық аймағындағы кез келген жобаға арналған өндірістік қондырғылар мен инфрақұрылымның конструктивтік беріктігіне ықтимал әсерін ескеру маңызды. Көпжылдық тоңның деградациясы және тоң топырақ температурасының көтерілуі конструкциялардың көтеру қабілетін төмендетеді және жыныстың, көшкіннің шөгуінің және жыныста қуыстардың түзілуінің нәтижесінде зақымдауы мүмкін.

Арктикалық аймақтың жылынуы басқа аймақтарға қарағанда жылдамырақ жүріп жатыр, алайда қазіргі уақытта мәңгі тоңның сыртқы жағы ғана еріп жатыр. Орнықсыз жыныстағы мәңгі тоңның еруі Қиыр Шығыс пен Баимская мыс жобасы орналасқан Ресейдің Арктикалық аймағына қарағанда Сібірдің батыс бөлігінде кеңінен таралған.

Баимская мыс жобасы жаға объект бола тұра кенішті өңдеу мерзімі ішінде алдағы уақытта мәңгі тоңның еру тәуекелін толық ескереді. Мәңгі тоңның еруіне байланысты құрылымдық тәуекелдерді жою үшін объект байырғы жынысқа орнатылады. Жоба мен тұрақты жол маршруты ықтимал еру жағдайында орнықтылықты қамтамасыз етеді және автокөліктің жобаның өндірістік алаңы мен порттың арасындағы қозғалысы кезінде туындайтын үйкелістен мәңгі тоңды оқшаулайды.

2020 жылдың бірінші тоқсанында барлық тау-кен компаниялары үшін жұмыс орнындағы қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі мәселесі COVID-19 таралуының алдын алу мәселесі болды. Топ өз қызметкерлері мен мердігерлерді қорғау үшін уақытылы шаралар қабылдады.

Пандемияның алғашқы кезеңдерінде барлық өндірістік бөлімшелерде инфекциямен күресу шаралары қабылданды. Ақтоғай және Бозшакөл өндірістік бөлімшелеріне қолжетімділік осы бөлімшелердің вахталық қалашықтарында тікелей жақын жерде тұратын жұмыскерлер мен мердігерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында 2020 жылғы 22 наурыздан мамыр айының соңына дейін жабылды. Осы бастапқы кезеңде өндірістік қызмет үстеме ауысымдармен қамтамасыз етілді, өндірістік алаңдарды COVID-тен қорғауды қамтамасыз ету және сырттан жұқтырудың алдын алу үшін вахта уақыты ұзартылды, қызметкерлерді алмастыру үшін қорғау шаралары қабылданды. Объектіде болуы міндетті емес барлық жұмыскерлер қашықтықтан жұмыс істеу режиміне ауыстырылды.

Мамыр айында Қазақстанда кейбір шектеулер алынып тасталғанда, Топ өндірістік объектілерде вахталық қызметкерлерді ауыстырды және вахталық жұмыстың қайта қаралған схемасын енгізді. Кеңейтілген жаңа ауысым кестесінің мақсаты ауысым санын азайту және жаңадан келген қызметкерлер үшін тестілеу және оқшаулау жүйелерін енгізу болды.

Топ экспресс-тест және ПТР тест жиынтығының ірі партиясын сатып алды, шілде айында Ақтоғайда мамандандырылған ПТР-диагностика орталығын ашты және негізгі қызметкрелер қатарына жіберілгенге дейін жаңадан келген қызметкерлерді оқшаулау үшін жеке блоктар ұйымдастырды.

Қазақстандағы қолданыстағы мемлекеттік нормативтерге сәйкес барлық қызметкерлер өндірістік объектіге келуден үш күн бұрын тұрғылықты жерінде ПТР тест тапсыруы тиіс. Топ сапар барысында санитарлық-эпидемиологиялық бақылаудың барлық шараларын сақтай отырып, объектідегі вахталық қалашыққа дейін жету үшін көлікті ұйымдастырады.

Қызметкерлер Ақтоғайға немесе Бозшакөлге келген кезде уақытша карантинге арналған арнайы оқшаулағыш бокстарға орналастырылады, онда экспресс-тест және ПТР тест жасалады.

Көп сатылы тестілеу мен уақытша оқшаулаудың үйлесімділігі негізгі қызметкерлерді жұқтыру қаупінен қорғайды, бұл ретте ПТР тест нәтижесі оң болып шыққан жағдайда ол жұмысқа жіберілмейді. Алғашқы медициналық көмек көрсету пункттері және Топтың өндірістік нысандарындағы төтенше жағдай тәртібі пандемия кезінде тиімді екендігі дәлелденді.

COVID-19-дан қорғау үшін қабылданған жедел шаралар қызметкерлер мен мердігерлер үшін тәуекелдерді және 2020 жылы Топтың өндірістік қызметіне ықпалды барынша азайтты, сондай-ақ пандемия басталғанға дейін ақпан айында белгіленген барлық металдар бойынша өндірістің жоспарлы көрсеткішіне қол жеткізілді.

2020 жылы Топ Шығыс аймақтағы жер үсті Николаев қалдыққоймасын пайдалануды тоқтатты және қалдықтарды сақтау үшін игерілген Николаев карьерін пайдалана бастады.

Николаев кен байыту фабрикасы Артемьев және Ертіс кеніштеріндегі кенді өңдейді, игерілген карьерде қалдықтарды сақтауға көшу қауіпсіздікті жақсартады және аймақтағы қоршаған ортаға қалдыққойманың әсерін азайтады.

Қалдықтарды игерілген карьерге төгу және сақтау жер үсті қалдыққоймамен салыстырғанда карьердің орнықтылығымен, қолданыстан шығарылған объектіні қайта пайдаланумен және қышқыл және басқа ағын суларды бұруға байланысты тәуекелдің төмендігіне байланысты қалдықты ұзақ мерзімді басқарудың ең жақсы әдісі болып саналады. Артемев және Ертіс кеніштерін пайдалану кезеңінде қалдықтарды төгу үшін Николаев карьерінде жеткілікті орын бар.

Топтың техникалық директоры Барнард Йохан: «Біз қалдықтарды игерілген Николаевск кенішінде сақтауға көшкенімізге өте қуаныштымыз. Бұл мүмкін болу үшін жобалау, рұқсат алу және жаңа инфрақұрылымды салу бойынша айтарлықтай жұмыс көлемі жүргізілді және байыту фабрикасының жер үсті қалдыққоймасын пайдаланудан шығару түпкілікті нәтижесі болмақ. Топтың қазір Орлов кенішінде ішкі кеңейту бөгеттері бар бір ғана жер үсті қалдыққоймасы бар».